Magurski Park Narodowy

Magurski Park Narodowy

2009-11-14
Okolice Ciechani (fot....
Puszcza bukowa (fot....
Orlik krzykliwy (fot....
Magurska łąka (fot....
Storczyki (fot....
Łemkowski cmentarz w...

Magurski Park Narodowy położony jest w najdalszym południowo-zachodnim zakątku województwa podkarpackiego. Aby go poznać, należy z miejscowości Jasło skierować się na południe, a za Nowym Żmigrodem zobaczymy jego pół-nocne zalesione stoki. Dojeżdżając do miejscowości Krempna będziemy w otulinie Parku – w pobliżu jego geograficznego środka.


Magurski Park Narodowy został utworzony z dniem 1 stycznia 1995 roku. Głównym przesłaniem dla jego tworzenia była potrzeba objęcia ochroną najwyższej rangi Beskidu Niskiego – typowego krajobrazu najniższej części Polskich Karpat. Położony na skrzyżowaniu głównych korytarzy ekologicznych (północ-południe i wschód-zachód) ujął jednocześnie strefę przejściową między Karpatami Wschodnimi, a Zachodnimi. Na powierzchni 19 439 ha ochrania również górną część zlewni rzeki Wisłoki. W części południowej dochodzi do granicy państwa i jednocześnie głównego wododziału karpackiego, rozgraniczającego zlewnię Morza Bałtyckiego i Czarnego.

 
Ta specyficzna lokalizacja Parku stanowi o odmiennym charakterze jego flory i fauny. Jest to typowy park leśny – ponad 95% jego powierzchni stanowią lasy, natomiast 5% przypada na pastwi-ska i łąki. W obrębie Parku wyróżnia się dwa piętra roślinne. W niższym (do około 530 m n.p.m.) piętrze pogórza lasy reprezentowane są przez wieloga-tunkowe łęgi, olszynki czy fragmenty grądu, natomiast w wyższym (powyżej 530 m n.p.m.) piętrze regla dolnego to dobrze zachowane drzewostany bukowe i jodłowe ze wspaniałymi, wręcz pomnikowymi rozmiarami drzew.

 

O bogactwie przyrodniczym obszaru Parku świadczy występowanie 759 gatunków roślin naczyniowych – w tym 70 gatunków chronionych, z których szczególnie interesująca jest obecność m.in. 18 gatunków storczyków. Występuje tu 55 gatunków ssaków – w tym wszystkie nasze duże drapieżniki jak niedźwiedź, wilk, ryś, czy z mniejszych: borsuk, wydra, żbik. Swoją ostoję ma także łoś. Notowanych jest również 10 gatunków nietoperzy. Z występujących tutaj ssaków 10 gatunków umieszczonych jest w „Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt”.

 

Bogactwo awifauny potwierdza występowanie 150 gatunków ptaków – z czego 17 gatunków należy do lęgowych. W „Księdze” opisano 7 gatunków, a są to: orzeł przedni, włochatka, sóweczka, puszczyk uralski, dzięcioł białogrzbiety i trójpalczasty oraz orlik krzykliwy – symbol Magurskiego Parku Narodowego. Podkreślenia wymaga fakt występowania myszołowa w zagęszczeniu najwyższym w Europie (około 75 par na 1 km2) oraz gniazdowania 9 gatunków dzięciołów na 10 notowanych w Polsce. Spotkamy tu również 6 gatunków gadów i 10 gatunków płazów.

 

W „Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt” z gadów ujęty jest gniewosz plamisty, a z płazów – traszka karpacka i grzebieniasta. Ryby reprezentowane są przez 12 gatunków, z których głowacz pręgopłetwy i piekielnica umieszczone są w ww. „Księdze”. Świat owadów jest stosunkowo mało rozpoznany. Szczególnie interesujące jest występowanie modliszki zwyczajnej oraz nadobnicy alpejskiej – gatunku „priorytetowego” w europejskiej sieci obszarów chronionych NATURA 2000, który tutaj ma jedną z ostatnich już swoich ostoi.


Ze świata przyrody nieożywionej atrakcją turystyczną są wychodnie piaskowca magurskiego, zgrupowane m.in. na „Diablim Kamieniu”, czy w Rezerwacie „Kornuty” – bezpośrednio graniczącym z Parkiem. W tym ostatnim jest również jedna z najdłuższych w Beskidzie Niskim – „Jaskinia Mroczna” – o łącznej długości korytarzy prawie 200 m.


Urokliwym elementem tej części Karpat są także walory kulturowe i krajobrazowe. Spotkamy tu liczne jeszcze cerkwie drewniane, chaty łemkowskie tzw. „chyże”, kamienne krzyże i kapliczki przydrożne, czy niepowtarzalne wręcz cmentarze z I wojny światowej – świadczące o bardzo bogatej historii tego regionu. W swój specyficzny nastrój wprowadzają również krajobrazy nieistniejących już miejscowości z widocznymi jeszcze śladami dawnego użytkowania terenu.


Na obszarze Parku chronione są wszystkie elementy środowiska. Formy tej ochrony są jednak różne – uzależnione od charakteru obszaru i założonego celu ochrony. Z tej to przyczyny występuje:


• „ochrona ścisła”, gdzie nie ma żadnej ingerencji człowieka, a o kształcie przyrody decydują zachodzące w niej procesy,
• „ochrona czynna” dopuszczająca ingerencję człowieka w celu przywrócenia naturalnego stanu przyrody, bądź zachowania istniejących siedlisk,
• „ochrona krajobrazowa” zachowująca cechy charakterystyczne danego krajobrazu.


Na terenie Magurskiego Parku Narodowego ochrona ścisła występuje na około 13% powierzchni i skupiona jest w obrębie trzech obszarów – „Magura Wątkowska” (1188 ha), „Kamień” (378 ha) i „Zimna Woda” (841 ha).


Istotnym elementem prowadzonych działań ochronnych jest edukacja. Zdając sobie sprawę z faktu, iż to właśnie człowiek stanowi dla przyrody największe zagrożenie – również Magurski Park Narodowy coraz większy wysiłek organizacyjny i finansowy kieruje w tą formę zadań ochronnych. Efektem tego jest m.in. nowo otwarty Ośrodek Edukacyjny wraz z Muzeum MPN w Krempnej, z bogatą ofertą edukacyjną skierowaną do bardzo różnorodnego odbiorcy.

 

Na szczególną uwagę zasługuje główna sala ekspozycyjna, gdzie w formie półgodzinnego „spektaklu przyrodniczego” prezentowana jest historia kształtowania się przyrody tego terenu. Spektakl ten poparty dynamicznym światłem i odgłosami przyrody, dostępny jest w kilku wersjach językowych – polskiej, słowackiej, angielskiej i francuskiej. Z mniejszych wystaw interesująca jest ekspozycja wszystkich gatunków drzew, jakie występują w MPN z opisami w języku Braille’a dla osób niewidomych, czy ekspozycja poroży jelenia – obrazująca rozwój osobniczy w poszczególnych latach życia tego gatunku.

 

W Ośrodku funkcjonują również stale okresowe wystawy własne lub odwiedzające Park – zawsze w tematyce szeroko pojętej ochrony przyrody. Można tu także nabyć różnego rodzaju wydawnictwa. Umożliwią nam one pełniejsze poznanie oraz samodzielne odkrywanie tego terenu. Wszelkie bieżące informacje o wystawach, jak również pozostałej części oferty edukacyjnej dostępne są na stronie internetowej www.magurskipn.pl.

 

Jednak nie jest to jedyna forma pozwalająca na poznanie bogactwa przyrodniczo-kulturowego tego regionu. Obszar Parku udostępniony jest również licznymi pieszymi szlakami turystycznymi o łącznej długości około 85 km. W dalszym ciągu, jak w niewielu już zakątkach kraju (zwłaszcza po sezonie) można przemierzać Park tymi szlakami nie spotykając innych turystów. Osoby chcące poszerzyć swoją wiedzę o tym terenie mogą korzystać ze ścieżek przyrodniczych, zlokalizowanych wzdłuż istniejących szlaków pieszych wraz z pracownikiem Parku.

 

W Ośrodku Edukacyjnym można kupić kieszonkowy przewodnik. Jest on dostępny również na stronie internetowej Parku. Dla osób poruszających się rowerami dostępne są ścieżki rowerowe po mało uczęszczanych drogach publicznych. Przez teren Parku przebiega także fragment transbeskidzkiego szlaku konnego Brenna–Wołosate o długości około 10 km. Zainteresowanych dawnym budownictwem sakralnym polecamy skorzystanie ze Szlaku Architektury Drewnianej.

 

(Andrzej Czaderna)

Strona internetowa opracowana w ramach projektu "Zielone Podkarpacie", dzięki wsparciu udzielonemu przez Islandię, Liechtenstein, i Norwegię poprzez dofinansowanie ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego, a także ze środków budżetu Rzeczpospolitej Polskiej w ramach Funduszu dla Organizacji Pozarządowych.