Duże jeziorko...

Małe jeziorko...

Pow. sanocki, gm. Komańcza
Geologiczny, utw. 1957, pow. 2,20 ha.

Rezerwat „Zwiezło” ze słynnymi Jeziorkami Duszatyńskimi jest bez wątpienia jedną z największych atrakcji turystycznych Bieszczadów. Jeziorka powstały ponad 100 lat temu na zachodnim krańcu Bieszczadów, na granicy z Beskidem Niskim po zsunięciu się zbocza Chryszczatej. Nazwa „Zwiezło” wzięła się stąd, że mieszkańcy tych terenów nie używali terminu osuwisko, mówiąc, że „ziemia się zwiezła”.

O tym jak powstało osuwisko krążą legendy. Podobno w stok Chryszczatej uderzył meteoryt. Według innej opowieści powstanie Zwiezła należy łączyć z trzema olbrzymami zaklętymi w kamień na zachodnim stoku Chryszczatej. Osuwisko powstało po długotrwałych deszczach na wiosnę 1907 roku. Dokładna data nie jest już jednak pewna. Niektóre źródła podają, że było to Wigilia Wielkanocy rzymskokatolickiej, inne, że dzień ruskiej Wielkiejnocy rano. Mógł to być więc 30 marca lub też 14 kwietnia.

W Duszatyniu i pobliskich miejscowościach do dziś zachowały się legendy jak to mieszkańców poderwał wielki huk, zwielokrotniony echem odbijającym się od gór. Przerażeni ludzie zaczęli uciekać w kierunku Prełuk, gdzie w cerkwi uderzono w dzwony na trwogę. Na zboczu Chryszczatej w tzw. „Steciw Lesie” oderwał się kawał zbocza i lejem długości 500 metrów i szerokości 140 metrów zsunął w dół. Zwały ziemi zatarasowały dolinę potoku Olchowatego. Masa przemieszczonego materiału wynosi około 12 milionów metrów sześciennych. Zwały rumowiska przegrodziły w kilku miejscach dolinę potoku Olchowatego. W powstałych nieckach zaczęła się zbierać woda. W ten sposób utworzyły się jeziorka zwane Duszatyńskimi.

Początkowo powstały trzy jeziorka. Jednak do dzisiaj zachowały się tylko dwa. Najmniejsze i najniższe przestało istnieć w 1925 roku, kiedy okoliczni mieszkańcy spuścili z niego wodę, aby wyłapać pstrągi. Wówczas też podjęte pierwsze działania w celu ochrony tego unikatowego terenu. Hrabia Potocki, właściciel tutejszych lasów zakazał jakichkolwiek działań mogących doprowadzić do zniszczenia wyższych stawów. Większe, górne jeziorko leży na wysokości 708 metrów. Do dzisiaj możemy w nim zobaczyć fragmenty zatopionego lasu. W 1925 roku ten akwen miał 2,5 hektara powierzchni, jednak z powodu zamulania w latach sześćdziesiątych zmniejszył się o połowę. Potok Olchowaty kaskadami spada z dużego do małego jeziorka. Jego lustro wody jest położone dwadzieścia metrów niżej od górnego zbiornika. Powierzchnia i głębokość tego akwenu przez lata także uległa zmniejszeniu. Jeziorka nadal zamulają się, a ich brzegi porastają skrzyp bagienny, pałka i trzcina, tworząc osady organiczne.

Według najnowszych danych górne jeziorko ma powierzchnię 1,44 ha, a dolne 0,45 ha. Jeziorka Duszatyńskie od początku swego istnienia przyciągały turystów. To miejsce szczególnie upodobał sobie Karol Wojtyła. Przyszły papież był tutaj aż cztery razy. Do rezerwatu można dostać się szlakiem z Duszatyna, lub nieco dłuższą, ale ciekawą trasą wiodącą z Przełęczy Żebrak. Jeziorka Duszatyńskie położone są na stoku Chryszczatej w paśmie Wysokiego Działu. To największy kompleks leśny w Bieszczadach. Ten teren leży na styku różnych krain geograficznych, kulturowych i etnograficznych. Wysoki Dział rozgraniczał m.in. obszary zamieszkałe przez Łemków i Bojków.